Criminele geldstromen zijn een groot probleem voor de bankensector.

Door witwassen, financiering van terrorisme en andere vormen van fraude, kunnen criminelen hun illegale activiteiten financieren en hun sporen uitwissen. In dit artikel ga ik in hoe banken de strijd aangaan tegen criminele geldstromen en welke uitdagingen zij hierbij tegenkomen. We zullen ook kijken naar de nieuwe regelgeving die is ingevoerd om deze problemen aan te pakken en hoe banken deze regels implementeren. We kijken ook naar hoe banken criminele geldstromen bestrijden.

Banken zijn verplicht (?) criminele geldstromen aan te pakken

Criminele geld is geld dat wordt verkregen door middel van illegale activiteiten zoals drugshandel, wapenhandel, belastingontduiking en corruptie. Deze geldstromen worden vaak gebruikt om de activiteiten van criminele organisaties te financieren en te verbergen.

De bankaire sector speelt een cruciale rol bij het detecteren en bestrijden van criminele geldstromen. Banken zijn verplicht om maatregelen te nemen om witwassen en financiering van terrorisme te voorkomen. Dit omvat het verifiëren van de identiteit van klanten, het bijhouden van transactie-informatie en het rapporteren van verdachte activiteiten aan de toezichthouders (DNB).

De bankaire sector worstelt al jaren met de aanpak van de criminele geldstromen. Naast de reputatieschade voor een bank, kan het ook leiden tot boetes – zoals de ING en ABN-AMRO. Daarnaast kan er een strafrechtelijke vervolging voor de banken en de bestuurders zelf plaatsvinden, zoals Ralph Hamers waar het OM na een artikel 12 Sv procedure een vervolging tegen heeft ingesteld. Uit het feitenrelaas van de ING blijkt dat de bank “business boven copmliance” stelde. De strijd tegen criminele geldstromen vraagt daarom meer aandacht en een andere kijk door de banken zelf. Van een last naar een manier om onderscheidend te zijn.

Het is belangrijk te benadrukken dat banken zich niet alleen moeten richten op het detecteren van verdachte activiteiten, maar ook op het voorkomen ervan. Immers, het voorkomen dat geld in de bovenwereld terechtkomt is beter dan genezen. In 2021 zijn er nieuwe regelgevingen opgesteld. Naar verwachting niet de laatste wijziging. De Europese Unie heeft met de (inmiddels) 6de Anti-Money Laundering Directive (AMLD-6) ontworpen om banken te helpen bij het detecteren en bestrijden van verdachte activiteiten en om ervoor te zorgen dat banken hun anti-geldwassingsprocedures kunnen verbeteren. De belangrijkste wijzigingen zijn:

Naast de regelgeving dienen banken het nodige te doen aan interne controles, het opleiden van medewerkers over geldwassen en het opzetten van programma’s voor het melden van verdachte activiteiten.

Organisatorische uitdagingen voor banken

De banken kennen verschillende organisatorische uitdagingen in verband met de strijd tegen criminele geldstromen. Hieronder zijn een aantal van deze uitdagingen opgesomd:

1.Van ‘Compy naar taking responsebility’: Banken zien de regels sterk als voldoen aan de wet- en regelgeving. Veel banken hebben een zogenoemde ‘compliance’ afdeling, comply betekent ’to act in accordance with another’s command’. Hier spreekt weinig eigen verantwoording of intrinsieke motivatie uit naar voren. Het voortdurend achter de nieuwe regelgeving aanlopen kan worden voorkomen door strategisch voorop te willen lopen. Een strategische keuze die niet de diverse Anti-money Laundry (AML) afdelingen van de bank kan nemen, maar de bank als geheel moet nemen.

2.(Klant)datamanagement: Banken moeten uitgebreide en nauwkeurige klantendata verzamelen, bewaren en analyseren om verdachte activiteiten te detecteren. Dit kan een uitdaging zijn, vooral als banken geen efficiënte datamanagement-systemen hebben. Het goed inrichten van je (klant)data is essentieel om in control te blijven en de grootste risico’s in je nieuwe of bestaande klanten te kunnen detecteren. 

3.Cultuur omslag: Banken moeten effectieve interne controles hebben om ervoor te zorgen dat hun medewerkers zich aan de wet- en regelgeving houden en om ervoor te zorgen dat verdachte activiteiten worden gerapporteerd. Dit is niet een taak van de AML afdeling alleen, maar van de gehele organisatie. Het detecteren en rapporteren van signalen moet laagdrempelig en klantgericht plaatsvinden. Duidelijke KPI’s bij de klantsegmenten van de bank waar nieuwe en bestaande klanten worden beheerd, zorgt ervoor dat de incentive om ‘kosten-wat-het-kost’ klanten binnen te halen in balans komt en het eigenaarschap bij de hele organisatie en alle lagen daarvan terechtkomt. Denk bijvoorbeeld aan een KPI van x% percentage van het aantal ongebruikelijke transacties per klantsegment. Hierdoor

4.Samenwerking (publiek-privaat): Banken moeten samenwerken met toezichthouders, andere financiële instellingen en andere relevante partijen om geldwassen en financiering van terrorisme te voorkomen. Een aantal banken werken met de FIU samen in het zogenoemde Fintell Alliance.

5.Technologie: Banken moeten technologische innovaties gebruiken om verdachte activiteiten te detecteren en te bestrijden. Technologie kan (nieuwe) risico’s beter detecteren en het menselijke proces ondersteunen. Het blind volgen van een ‘als-dan-dat’ methodiek zorgt voor een te grote druk op de analyse capaciteit van een bank. Zeker met de huidige personeelstekorten, waarbij banken onderling talenten bij elkaar wegkapen is het gericht inzetten van de beschikbare analyse capaciteit essentieel om de grootste risico’s te ondervangen. Daarnaast is het inspiratieloos om de zoveelste franchise houder die iedere week contant geld stort te controleren omdat de storting boven een bepaald bedrag een trigger laat ontstaan. Het meer data gedreven en vanuit risico’s te redeneren, moet betere meldingen veroorzaken. Niet meer mensen om nog meer triggers te controleren, maar slimmer omgaan met de talenten die je hebt.

In 2022, werd in een rechtszaak immers bekend dat Bunq met haar inzet van AI op het verzamelen en screenen van klanten mag toepassen om risico gerichte controles uit te voeren. 

6.Training: Banken moeten hun medewerkers trainen om verdachte activiteiten te detecteren en te melden en om de wet- en regelgeving te volgen. Niet iedere bank kent een eigen trainingscentrum om nieuwe medewerkers op te leiden in het analyseren van nieuwe dossiers. Wanneer de simpele dossiers door inzet van technologie wegvallen, blijven de complexe zaken over. Opleiden van je personeel wordt daarom steeds belangrijker. 

Een risico gedreven aanpak 

Organisatorische uitdagingen voor banken zijn vaak gerelateerd aan het vinden van een balans tussen effectiviteit en kosten in de strijd tegen criminele geldstromen. Een risico gedreven aanpak is essentieel. Een belangrijke oplossingsrichting is het investeren in technologische oplossingen, zoals kunstmatige intelligentie en automatisering, om geld witwassen sneller en efficiënter te detecteren. Dit verlaagt de kosten en verhoogt de effectiviteit van interne controles. 

Een andere oplossingsrichting is het versterken van de samenwerking met toezichthouders en andere relevante partijen, zoals andere banken, politie- en justitie. Door informatie te delen en samen te werken, kunnen banken een breder beeld krijgen van criminele activiteiten en hierop effectievere maatregelen nemen.

Tot slot kunnen banken hun interne controles versterken door training van het personeel en investeren in awareness programma’s. Deze maatregelen kunnen helpen bij het detecteren van verdachte activiteiten en het voorkomen van medewerking aan criminele activiteiten.

Conclusie

De strijd tegen criminele geldstromen is een complexe en voortdurende uitdaging voor banken. Echter, het voortdurend opvolgen van de regels zorgt voor inefficiënte en weinig innovatieve oplossingen binnen de banken. Door dit probleem strategisch centraal op de agenda te plaatsen, krijgt een slimmere bestrijding van de criminele geldstromen meer ruimte.